Na jugoistočnim obroncima Sarajeva, krijući u kamenom plaštu historiju grada od srednjeg vijeka do danas, Bijela tabija neosporno predstavlja jedan od najimpozantnijih i najvrednijih objekata graditeljskog naslijeđa ovog područja.

Dominantna pozicija Bijele tabije u odnosu na prirodni amfiteatar historijskog gradskog jezgra, te pogled koji se pruža duž rijeke Miljacke sve do savremenih stambenih naselja na zapadu Sarajeva, čine specifičnu, gotovo sasvim prirodnu, koreografiju prirode i ljudskog stvaralaštva.

Bijela tabija kao dio graditeljskog naslijeđa

Postoje različita mišljenja o vremenu nastanka Bijele tabije. Prema jednom, objekat je sagrađen oko 1550. godine (prema putopiscu Katarino Zeno), a uništen je prilikom izgradnje Vratničkog grada i na tom mjestu izgrađena je nova utvrda čiji poligonalni oblik prepoznajemo danas.

Prema drugom mišljenju, na istom mjestu je postojala tvrđava još u srednjem vijeku, koja nije bila veća od uobičajene srednjovjekovne odbrambene utvrde koja štiti otvoreno naselje (podgrađe) u blizini.

Uspešnu rekonstrukciju izgleda srednjovjekovne tvrđave na mjestu Bijele tabije izveo je Alija Bejtić koristeći podatke izvora iz 18. stoljeća. Tvrđava je bila pravougaone osnove (dužine oko 75m od sjevera prema jugu, širine oko 50m od istoka prema zapadu) sa četiri kule na uglovima, kvadratne osnove i petom iznad ulazne kapije.

Ova struktura potiče iz kraja 14. ili početka 15. stoljeća. Jedan zanimljiv detalj je da je ova pravougaona tvrđava sa četiri kule na uglovima slična srednjoevropskim utvrdama, s jakim uticajem gotičke gradnje Ugarske. Na debelim kamenim zidovima nalaze se otvori za topovske cijevi.

Kada je polovinom 15. stoljeća uspostavljena stalna osmanska vlast na ovom području, izgled tvrđave se suštinski nije promijenio. Unutar nje je bila posada timarlija i izgrađena je džamija unutar tvrđave iz potrebe za njihovim aktivnostima. Austrijska karta iz 1882. godine prikazuje temelje džamije u obliku osmougla, sa ulazom paralelnim sa ulaznom kapijom tvrđave (na sjevernoj strani).

Džamiju spominje i Evlija Čelebija u svom putopisu iz 1660. godine. Osim džamije, unutar tvrđave su imali kuće za imama, dva mujezina, vojne svirače, žitni magazin i nekoliko kuća za posadu. E. Čelebija objašnjava i kako je Bijela tabija dobila naziv, prema njemu je nazvana zbog bijelog krečenja.

Bijela tabija se nalazi unutar kompleksa Stari grad Vratnik koji je proglašen Nacionalnim spomenikom Bosne i Hercegovine.

Fotograf portala Radiosarajevo.ba Nedim Grabovica posjetio je u nedjelju, 30. juna, Bijelu tabiju i napravio prelijepe fotografije tvrđave.