O tome koliko je Sarajevo istaknuto sjedište kulture na Balkanu i čuvar historije, svjedoče najviše spomenici i ostavštine iz prošlosti koje se mogu vidjeti skoro pa na svakom ćošku, a jedna od njih je zasigurno Staro jevrejsko groblje.

Staro jevrejsko groblje, ranonovovjekovni jevrejski sakralni kompleks, smješteno je u jugozapadnom dijelu Sarajeva, u predjelu Kovačići i Debelo brdo, a predstavlja jedan od najvećih memorijalnih kompleksa u svijetu.

Ugledne ličnosti

Ovo groblje jedno je od najvrednijih memorijalnih kompleksa u Evropi, a u njemu je zabilježen segment hronike Jevreja negdje od sredine 16. stoljeća pa sve do zatvaranja nekropole, 1965. godine.

O nastanku i razvoju ovog groblja nema tačnih podataka, ali se na osnovu podataka protokola Jevrejske općine 1630. može uzeti kao godina osnivanja ovog groblja.

Najstariji sačuvani nadgrobni spomenik na ovom groblju pripada prvom sarajevskom rabinu – Samuelu Baruhu, a tu je vječni počinak i jednog od najznačajnijih pripovjedača u bh. književnosti Isaka Samokovlije, ali i mnogih drugih uglednih ličnosti.

Jevreji svoja groblja smatraju svetim mjestima nazivajući ih “kuća grobova”, “kuća života”, “kuća vječnosti”. Orijentacija pokojnika usmjerena je glavom prema istoku – Jeruzalemu i brdu Cion, a tijelom prema zapadu. Običaj da se groblje ogradi i da se označi grob vodeće, značajne ličnosti uvjetovan je time da je već sahranjeno deset članova zajednice. Nadgrobni spomenik se postavlja po isteku sedam dana.

Knjiga umrlih

Gornji dio groblja bio je rezerviran za hahame (ugledni rabin) i druge poznate osobe. Temeljni izvori za proučavanje groblja opljačkani su i uništeni, posebno u požaru 1941. godine, kada je u ruševinama Velikog sefardskog hrama spaljena “knjiga umrlih”, koju je 40 godina brižno ispisivao Moše Altarac, poznatiji pod nadimkom “Moše di la kancelarija”, sekretar Sefardske općine i pogrebnog društva “Hevra kadiša”.

Tokom 2010. godine restaurirano je 137 kamenih nadgrobnika, sanirane su brojne pukotine i fizička oštećenja, urađena antifungicidna i aerobna zaštita kamena te rekonstrukcija epigrafskih natpisa na nadgrobnicima.

Ratovi i razne nedaće koje su zadesile Sarajevo ostavile su trag i na ovaj memorijalni kompleks, pa je danas u vrlo lošem stanju, iako je Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine zadužila Vladu Federacije BiH da obnovi i zaštiti Jevrejsko groblje u Sarajevu.

Posjetio ga i slavni De Niro

Poznati holivudski glumac Robert De Niro je tokom boravka u Sarajevu, za vrijeme Sarajevo Film Festivala 2016. godine, odlučio posjetiti ovaj memorijalni kompleks i Zlatište na Trebeviću kako bi vidio kako je izgledala dugogodišnja opsada grada uz pomoć “Karte opkoljenog Sarajeva”.